kahirupan di lembur

Di hiji lembur nu jauh ti kota, caina hérang, udarna tiis, jeung gunung ngurilingan siga tembok alam anu ngajaga karapihanana, hirup saurang budak lalaki ngaranana Asep. Anjeunna budak patani anu hirupna basajan pisan, tapi pinuh ku kanyaah, rasa syukur, jeung impian anu ageung.

Unggal isuk, saméméh panonpoé ngajenghak, sora hayam geus tiung-tiungan di buruan. Asep sok hudang, ngabantu indungna nyiapkeun sarapan bari ngabantu bapana nyangking pacul jeung kantong jukut. Dina cuaca tiis ngagelebug, Asep jeung bapana leumpang ka sawah bari ngaliwatan jalan leutak nu can kering.

“Sep, kudu inget, lamun urang daék usaha, taneuh téh moal pelit,” ceuk bapana bari ngagurat taneuh ku paculna.

Asep ngan saukur nyengir. Anjeunna ngadéngé kalimat éta unggal poé, tapi tetep karasa jadi pangeling nu jero. Anjeunna ningali bapana, rarayna digurat ku panonpoé, leungeunna kotor ku taneuh, tapi dina éta raray aya rasa tulus jeung rasa sugema nu hese dipedar.

Sanggeus sawah rengse digarap, Asep ngala jukut pikeun kebo. Anjeunna nyaritakeun sagala hal ka bapana: ngeunaan babaturanana, ngeunaan sakola, jeung cita-citana hayang jadi guru. Bapana ngan nyarita pondok, “Mun hayang jadi guru, kudu rajin diajar. Sanajan urang di lembur, ulah ngarasa kurang. Jalma nu daék diajar pasti bisa robah nasibna.”

Sanggeus ti sawah, Asep ulin ka walungan. Walungan éta jadi tempat kabagjaan barudak lembur. Cai hérang ngalir ti gunung, diapit ku jukut héjo jeung tangkal kai anu ngajungjung jangkung. Di dinya, Asep jeung babaturanna — Ujang, Deden, jeung Iwan — nyieun kapal-kapalan tina daun cau, adu laju di arus leutik, jeung ngojay bari seuri tawa teu eureun-eureun.

“Hé, Sep! Kapal kuring leuwih gancang!” ceuk Ujang bari nyiduh kana kapalna, cenah biar jadi “pelumas”.

Asep ngakak, “Atuh kapal téh lain motor, Jang!”

Maranehna seuri bari ngojay. Dina walungan éta, waktu karasaeun cicing, teu aya kahariwang, teu aya sora mobil, teu aya sora riweuh dunya. Nu aya ngan kabagjaan polos budak lembur anu hirup babarengan jeung alam.

Tapi kahirupan di lembur teu salawasna gampang. Lamun usum halodo datang, sawah-sawah garing, walungan surut, jeung loba patani anu kudu mikirkeun kumaha carana meunangkeun cai pikeun irigasi. Asep sok ningali bapana nangtung di tengah sawah nu merekah, neuteup kana taneuh nu retak.

Dina kaayaan kitu, Asep mindeng ngaraos sedih. Tapi bapana teu kungsi ngeluh. Anjeunna sok ngomong, “Lamun taneuh keur marenta cai, urang kudu sabar. Gusti pasti méré jalan.”

Saurang poé, Asep balik sakola bari nyangking pangajen ti guruna: anjeunna meunang nilai pangluhurna dina ulangan basa Sunda. Anjeunna lumpat ka imah, nunjukkeun ka bapana jeung indungna.

“Alhamdulillah, Sep!” ceuk indungna bari meluk anjeunna. “Asep urang bangga pisan!”

Bapana ogé ngan ukur mesem, tapi dina panonna aya sumanget jeung kareueus anu jero. “Ieu bukti, yén usaha teu pernah ngahinakeun hasilna,” saur bapana.

Wengi éta, di imah kai nu basajan, Asep jeung kulawargana dahar babarengan. Teu aya listrik, ngan ukur lampu cempor nu jadi cahaya. Sanggeus dahar, Asep diuk gigireun nini, anu sok nyaritakeun dongeng unggal peuting.

“Sep, baheula di lembur ieu, karuhun urang sok ngajaga taneuh jeung cai ku rasa sukur. Mun panén loba, maranehna bareng-bareng ngadamel hajat, muji ka Gusti. Ku kituna, lembur urang sok rahayu,” ceuk nini bari nyekel lampu cempor.

Asep ngadéngé kalayan sumanget. Dongeng nini téh teu ukur carita, tapi ogé pangajaran ngeunaan kahirupan. Anjeunna jadi ngarti yén hirup di lembur téh lain hal anu kudu diharep-harep robah kana kamewahan, tapi kudu dijaga sangkan tetep aya ajén jeung kaharmonisanana.

Saban minggu, Asep sok mantuan bapana nganteur hasil tatanén ka pasar. Anjeunna ningali kaayaan di kota leutik: mobil lalu lalang, sora mesin, jalma-jalma nu siga sibuk sorangan. Dina haténa, Asep mikir, “Kota memang rame, tapi teu karasa haneut siga lembur.”

Taun-taun ngaliwat. Asep beuki dewasa, beuki pinter di sakola. Anjeunna meunang beasiswa ka kota pikeun neruskeun sakola. Indungna ceurik, bapana ngan mesem bari nyekel taktak anakna.

“Ulah hilap kana lembur, Sep,” saur bapana. “Sakola téh pikeun mikanyaho dunya, tapi haté kudu tetep aya di dieu, tempat urang mimiti hirup.”

Asep ngangguk bari nahan cimata. Anjeunna indit ka kota kalayan tas leutik jeung niat anu ageung. Di kota, hirup teu gampang. Anjeunna kudu adaptasi jeung lingkungan anyar, kudu diajar leuwih giat, jeung kudu sabar ngungkulan rasa sono ka lembur.

Tapi dina unggal peuting, Asep sok inget kana sora manuk di leuweung, kana walungan tempat ulin, jeung kana seuri nini dina cahaya lampu cempor. Éta kenangan jadi sumanget pikeun terus maju.

Sanggeus sababaraha taun, Asep lulus sakola jeung meunang pagawean di kota. Tapi manéhna henteu mopohokeun janjina. Anjeunna balik deui ka lembur, ayeuna geus jadi guru di sakola dasar tempat anjeunna baheula diajar.

Nalika anjeunna ngajar barudak lembur, Asep sok nyaritakeun hal anu sarua jeung nu kungsi diajar ti bapana: yén usaha jeung kahadean bakal ngahasilkeun kahirupan anu mulya. Anjeunna ogé ngajarkeun yén sanajan hirup di lembur, urang bisa jadi jalma nu boga élmu, asal daék diajar jeung narima.

Peuting harita, Asep nganjang ka imahna anu heubeul. Di dinya, nini geus kolot, tapi masih katingali seuri. “Nini, ayeuna Asep geus jadi guru,” saur anjeunna.

Nini mesem, “Alhamdulillah, nya kitu nu nini harapkeun. Anjeun geus ngajadikeun lembur urang hirup deui.”

Cahaya cempor deui sumorot di tengah poék, sakumaha taun-taun katukang. Tapi ayeuna, dina seuri nini jeung tatapan Asep, aya cahaya anu leuwih kuat: cahaya kabagjaan jeung kahadean anu teu kungsi pareum.

Sabalikna, sora walungan, sora manuk, jeung sora tawa barudak di lembur masih ngagema. Lembur téh tetep sami, ngan ayeuna aya hiji hal nu robah — budak leutik nu kungsi ulin di sawah ayeuna geus jadi cahaya pangarti pikeun lemburna sorangan.